Hoe werkt dit?
Hoe de schatting tot stand komt, en wat hij niet kan
Eerst dit: het is een schatting
Graas-Baas meet niets in jouw weide. De tool schat het suikergehalte van het gras op basis van het weer op jouw plek, de tijd van het jaar en wat jij invult over gras en bodem. De rekenregels zijn afgestemd op wat in de vakliteratuur is gemeten, maar het model is nog niet getoetst aan eigen grasmonsters. Daarom tonen we bij het getal een bandbreedte. Een labanalyse van je eigen gras blijft de enige echte meting (zie Bemonstering). Heb je zo'n uitslag, geef hem dan door: we leggen elke meting naast de schatting.
Wat is fructaan en waarom is het belangrijk?
Gras maakt overdag suikers aan. Wat het niet direct voor groei gebruikt, slaat het op, in onze grassen (Engels raaigras, timothee, kropaar, beemdlangbloem) vooral als fructaan. Samen met de enkelvoudige suikers (sucrose, glucose, fructose) vormt fructaan de WSC: de wateroplosbare koolhydraten, uitgedrukt als percentage van de droge stof. Dat is het getal dat de tool schat.
Veel suiker in gras is een risico voor paarden die gevoelig zijn voor hoefbevangenheid: paarden en pony's met EMS, PPID, insulineresistentie, overgewicht of een eerdere hoefbevangenheid. De belangrijkste route loopt volgens het huidige onderzoek via een te hoge insulinespiegel na suikerrijk voer (Asplin 2007, de Laat 2010, Durham 2019). Daarnaast kan een grote hoeveelheid fructaan de dikke darm ontregelen (van Eps & Pollitt 2006); hoeveel dat in de weide bijdraagt, is niet goed bekend.
De vier bouwstenen van de schatting
1. De tijd van het jaar
Voor elke maand is er een gewone waarde: hoog in het voorjaar (april en mei rond 15%), laag in de zomer (rond 8%), weer wat hoger in het najaar. Tussen de maanden loopt de waarde vloeiend over. Deze waarden komen uit veldmetingen in vergelijkbare klimaten (Hoffman 2001, McIntosh 2007, Williams 2019).
2. Licht en temperatuur
Hier zit het hart van het model. Elk uur houdt de tool een eenvoudige suikerbalans bij:
- Aanmaak door zonlicht: hoe meer straling, hoe meer suiker, tot een verzadigingspunt. Bij kou gaat de aanmaak op een lager pitje door.
- Verbruik door groei en ademhaling: onder 5 °C groeit gras nauwelijks en verbruikt het bijna niets, vanaf ongeveer 18 °C is het verbruik maximaal.
De uitkomst wordt vergeleken met een gewone dag in dat seizoen. Daaruit volgen vanzelf de bekende patronen (Longland & Byrd 2006, Pollock & Cairns 1991, Chatterton 1989):
- een dagritme: het laagst rond zonsopkomst, het hoogst in de late middag;
- koud en zonnig weer laat suiker ophopen, en na een koude nacht is er geen ochtenddal;
- warm en bewolkt weer laat het gehalte dalen.
3. Vocht in de bodem
Bij droogte stopt de groei eerder dan de fotosynthese, waardoor suiker ophoopt (Volaire & Lelièvre 1997). De tool rekent dit uit met een vochtbalans van de wortelzone volgens de methode van de FAO (Allen et al. 1998, FAO-56): regen erbij, verdamping eraf, over de laatste drie maanden. Hoeveel vocht de grond kan vasthouden hangt af van de grondsoort die je kiest:
| Grondsoort | Beschikbaar vocht in de wortelzone | Aanvoer uit grondwater |
|---|---|---|
| Zand | 50 mm | geen |
| Dalgrond | 60 mm | weinig |
| Onbekend | 80 mm | geen |
| Rivierklei | 90 mm | weinig |
| Zeeklei | 100 mm | matig |
| Löss | 110 mm | geen |
| Veen | 130 mm | veel |
Zolang meer dan de helft van de voorraad over is, telt droogte niet mee. Daaronder loopt het effect geleidelijk op tot hooguit +70% bij volledig uitgedroogde grond. Na regen zakt het effect over enkele dagen weer weg. Valt er veel regen na een droge periode, dan waarschuwt de tool apart voor de groeispurt: jong blad is suikerrijk.
Deze getallen per grondsoort zijn aannames op basis van algemene bodemkunde, geen metingen van jouw perceel.
4. Gras en beheer
| Keuze | Factor | Waarom |
|---|---|---|
| Engels raaigras (standaard) | 1,00 | Referentie |
| Engels raaigras, suikerrijke rassen | 1,20 | Gekweekt op hoog suikergehalte |
| Italiaans raaigras | 1,10 | |
| Kropaar | 0,85 | |
| Timothee | 0,80 | |
| Beemdlangbloem | 0,75 | |
| Kruidenrijk grasland | 0,60 | Schatting; hiervoor bestaan weinig metingen |
| Kort gras (< 5 cm) | 1,35 | Suikerrijke bladbasis en stoppel overheersen |
| Hoog gras (> 10 cm) | 0,90 | Meer blad per hap |
| Hergroei (0–14 dagen) | 0,75 | Plant teert in op reserves |
| In bloei of stengel | 1,00 | Stengels slaan fructaan op; pas na zaadzetting daalt het gehalte |
| Recent stikstof bemest | 0,85 | Meer groei, minder opslag |
(Smouter & Simpson 1989, Pavis 2001, Morvan-Bertrand 2001, Kagan 2020)
Let op bij hoog gras: de concentratie is lager, maar een paard eet er sneller meer van. De tool schat de concentratie, niet de hoeveelheid die je paard binnenkrijgt.
Hoe alles samenkomt
WSC% = gewone waarde voor het seizoen
× licht en temperatuur
× vocht
× grassoort × grashoogte × groeistadium × bemesting × grondsoort
De uitkomst wordt vloeiend begrensd: boven 20% vlakt hij af en hij komt nooit boven 32%. Alle onderdelen zijn vloeiende functies, zodat het getal niet verspringt op een maandgrens of drempel. Onder Waarom dit cijfer? op de hoofdpagina zie je per onderdeel hoeveel het nu bijdraagt.
De kleuren
De grenzen tussen groen, geel, oranje en rood zijn eigen werkdrempels van Graas-Baas. Er bestaan geen officiële normen voor het suikergehalte van weidegras op één moment. Het enige harde houvast uit de diergeneeskunde is het advies om paarden met insulineresistentie ruwvoer te geven met minder dan 10% suiker en zetmeel in de droge stof (Durham et al. 2019, ECEIM).
| Profiel | Groen tot | Geel tot | Oranje tot | Rood vanaf |
|---|---|---|---|---|
| Gezond paard | 12% | 18% | 22% | 22% |
| Verhoogd risico (standaard) | 8% | 12% | 18% | 18% |
| EMS, PPID of eerder hoefbevangen | 6% | 10% | 14% | 14% |
Bij een conditiescore (BCS, schaal van Henneke 1–9) van 6 of hoger worden de grenzen strenger: 5% bij BCS 6, 10% bij 7, 18% bij 8 en 25% bij 9. Voor magere paarden worden ze niet ruimer, want mager sluit EMS of PPID niet uit. Groen betekent "gunstig moment", niet "zonder risico": hoeveel een paard eet en hoe gevoelig het is, telt minstens zo zwaar.
Beperkingen
- Geen enkel weermodel voor grassuikers is in de literatuur getoetst aan metingen, en dit model ook niet. De werkelijke waarde kan duidelijk afwijken van de schatting.
- De gewone waarden per seizoen komen grotendeels uit Amerikaans en Brits onderzoek.
- Weide verschilt per plek: schaduw, natte hoeken, mestplekken en de mix van grassen ziet de tool niet.
- De verdeling tussen fructaan en enkelvoudige suikers is een vuistregel.
- Paarden reageren verschillend, ook binnen dezelfde risicogroep.
Gebruik de tool als hulpmiddel bij je dagelijkse keuzes, naast je eigen waarneming en het advies van je dierenarts.
Waar de gegevens vandaan komen
- Weer en verwachting: Open-Meteo (CC BY 4.0), op basis van onder meer de modellen van KNMI en DWD
- Gemeten regen: regenradar en stations van het KNMI (Nederland, Vlaanderen) en de radar van de DWD (Duitsland, Wallonië)
- Hoogte, bodem en perceel (expertmodus): PDOK: Actueel Hoogtebestand Nederland, Bodemkaart van Nederland (BRO) en Basisregistratie Gewaspercelen
- Plaatsnamen en kaart: Open-Meteo, OpenStreetMap en PDOK
📖 Referentielijst
- Asplin KE, Sillence MN, Pollitt CC, McGowan CM (2007). Induction of laminitis by prolonged hyperinsulinaemia in clinically normal ponies. Veterinary Journal 174:530–535. DOI
- Bailey SR, Menzies-Gow NJ, Harris PA et al. (2007). Effect of dietary fructans and dexamethasone administration on the insulin response of ponies predisposed to laminitis. JAVMA 231:1365–1373.
- Borer KE, Bailey SR, Menzies-Gow NJ, Harris PA, Elliott J (2012). Effect of feeding glucose, fructose, and inulin on blood glucose and insulin concentrations in normal ponies and those predisposed to laminitis. J Anim Sci 90:3003–3011.
- Burns TA, Geor RJ et al. (2010); Geor RJ (2009). Pasture-associated laminitis. Vet Clin North Am Equine Pract 25:39–50.
- Cairns AJ, Howarth CJ, Pollock CJ (2002). Fructan biosynthesis in transgenic plants. J Exp Bot 54:549–567.
- Carslake HB, Pinchbeck GL, McGowan CM (2021). Equine metabolic syndrome in UK native ponies and cobs is highly prevalent with modifiable risk factors. Equine Vet J 53:923–934.
- Chatterton NJ, Harrison PA, Bennett JH, Asay KH (1989). Carbohydrate partitioning in 185 accessions of Gramineae grown under warm and cool temperatures. J Plant Physiol 134:169–179.
- Crawford C, Sepulveda MF, Elliott J, Harris PA, Bailey SR (2007). Dietary fructan carbohydrate increases amine production in the equine large intestine. J Anim Sci 85:2949–2958.
- de Laat MA, McGowan CM, Sillence MN, Pollitt CC (2010). Equine laminitis: induced by 48 h hyperinsulinaemia in Standardbred horses. Equine Vet J 42:129–135.
- Durham AE, Frank N, McGowan CM et al. (2019). ECEIM consensus statement on equine metabolic syndrome. J Vet Intern Med 33:335–349.
- Fitzgerald DM, Walsh DM, Sillence MN, Pollitt CC, de Laat MA (2019). Insulin and incretin responses to grazing in insulin-dysregulated and healthy ponies. J Vet Intern Med 33:225–232.
- Frank N, Tadros EM (2014). Insulin dysregulation. Equine Vet J 46:103–112.
- Glunk EC, Pratt-Phillips SE, Siciliano PD (2013). Effect of restricted pasture access on pasture dry matter intake rate. J Equine Vet Sci 33:421–426.
- Glunk EC, Sheaffer CC, Hathaway MR, Martinson KL (2014). Interaction of grazing muzzle use and grass species on forage intake of horses. J Equine Vet Sci 34:930–933.
- Gonzalez B, Boucaud J et al. (1989). Fructan and cryoprotection in ryegrass (Lolium perenne L.). New Phytol 111:319–325.
- Guerrand D, Prud'homme MP, Boucaud J (1996). Fructan metabolism in expanding leaves, mature leaf sheaths and mature leaf blades of Lolium perenne. New Phytol 134:205–214.
- Hoffman RM, Wilson JA, Kronfeld DS et al. (2001). Hydrolyzable carbohydrates in pasture, hay, and horse feeds: direct assay and seasonal variation. J Anim Sci 79:500–506.
- Ince JC, Longland AC, Moore-Colyer MJS, Harris PA (2014). In vitro degradation of grass fructan by equid gastrointestinal digesta. Grass Forage Sci 69:514–523.
- Jensen KB, Harrison P, Chatterton NJ, Bushman BS, Creech JE (2014). Seasonal trends in nonstructural carbohydrates in cool- and warm-season grasses. Crop Sci 54:2328–2340.
- Kagan IA, Lawrence LM, Seman DH, Smith SR (2018). Effects of Sampling Time, Cultivar, and Methodology on Water- and Ethanol-Soluble Carbohydrate Profiles of Three Cool-Season Grasses in Central Kentucky. J Equine Vet Sci 60:62–71.
- Kagan IA, Anderson MJ, Kramer K, Strickland JR, Lawrence LM, Smith SR (2020). Seasonal and species variation in raffinose, short-chain fructan, and long-chain fructan accumulation in tall fescue and timothy. Grass Forage Sci 75:243–256.
- Lattanzi FA, Ostler U et al. (2012). Fluxes in central carbohydrate metabolism of source leaves in a fructan-storing C3 grass. J Exp Bot 63:2363–2375.
- Longland AC, Cairns AJ, Humphreys MO (1999). Seasonal and diurnal changes in fructan concentration in Lolium perenne: implications for the grazing management of equines pre-disposed to laminitis. Proc 16th Equine Nutr Physiol Soc Symp.
- Longland AC, Byrd BM (2006). Pasture nonstructural carbohydrates and equine laminitis. J Nutr 136:2099S–2102S.
- Longland AC, Barfoot C, Harris PA (2012). Comparison of a colorimetric and a HPLC method for the determination of fructan in pasture grasses for horses. J Sci Food Agric 92:1878–1885.
- Longland AC, Harris PA (2011). Effect of grass cover, sward height and grazing time on intake of pasture by ponies. Proc Brit Soc Anim Sci.
- McIntosh BJ (2007). Circadian and seasonal variation in pasture nonstructural carbohydrates and the physiological response of grazing horses. PhD dissertation, Virginia Tech.
- Menzies-Gow NJ, Harris PA, Elliott J (2017). Prospective cohort study evaluating risk factors for the development of pasture-associated laminitis in the United Kingdom. Equine Vet J 49:300–306.
- Morvan-Bertrand A, Boucaud J, Le Saos J, Prud'homme MP (2001). Roles of the fructans from leaf sheaths and from the elongating leaf bases in the regrowth following defoliation of Lolium perenne L. Planta 213:109–120.
- Pavis N, Chatterton NJ, Harrison PA et al. (2001). Structure of fructans in roots and leaf tissues of Lolium perenne. New Phytol 150:83–95.
- Pollock CJ, Cairns AJ (1991). Fructan metabolism in grasses and cereals. Annu Rev Plant Physiol Plant Mol Biol 42:77–101.
- Smouter H, Simpson RJ (1989). Occurrence of fructans in the Gramineae (Poaceae). New Phytol 111:359–368.
- Treiber KH, Kronfeld DS, Hess TM et al. (2006). Evaluation of genetic and metabolic predispositions and nutritional risk factors for pasture-associated laminitis in ponies. JAVMA 228:1538–1545.
- Treiber KH, Kronfeld DS, Geor RJ (2006). Insulin resistance in equids: possible role in laminitis. J Nutr 136:2094S–2098S.
- Turner LB, Cairns AJ, Armstead IP et al. (2006). Dissecting the regulation of fructan metabolism in perennial ryegrass with quantitative trait locus mapping. New Phytol 169:45–58.
- Valluru R, Van den Ende W (2008). Plant fructans in stress environments: emerging concepts and future prospects. J Exp Bot 59:2905–2916.
- French KR, Pollitt CC (2004). Equine laminitis: loss of hemidesmosomes in hoof secondary epidermal lamellae correlates to dose in an oligofructose induction model. Equine Vet J 36:230–235.
- van Eps AW, Pollitt CC (2006). Equine laminitis induced with oligofructose. Equine Vet J 38:203–208.
- Volaire F, Lelièvre F (1997). Production, persistence, and water-soluble carbohydrate accumulation in 21 contrasting populations of Dactylis glomerata L. subjected to severe drought in the south of France. Aust J Agric Res 48:933–944.
- Watts KA (2004). Forage and pasture management for laminitic horses. Clin Tech Equine Pract 3:88–95.
- Williams CA, Kenny LB, Burk AO (2019). Effects of grazing system, season, and forage carbohydrates on glucose and insulin dynamics of the grazing horse. J Anim Sci 97:2541–2554.
- Hoefnatuurlijk.nl, Fructaanindex: bestaande tool ter vergelijking (geen wetenschappelijke publicatie).
- Rutgers FS1340 (2019), Oregon State Univ EM 9415 (2022), University of Minnesota Extension — extension-richtlijnen.
- Allen RG, Pereira LS, Raes D, Smith M (1998). Crop evapotranspiration: guidelines for computing crop water requirements. FAO Irrigation and Drainage Paper 56.
- Henneke DR, Potter GD, Kreider JL, Yeates BF (1983). Relationship between condition score, physical measurements and body fat percentage in mares. Equine Vet J 15:371–372.